dlamaturzysty.info

Zagadnienia i tematy do matury z geografii wg podstawy programowej (formuła 2015)

Uwaga: W roku 2021 matura zostanie wyjątkowo przeprowadzona na podstawie wymagań egzaminacyjnych, a nie jak w ubiegłych latach na podstawie wymagań określonych w podstawie programowej. 

przejdź do strony:
https://geografia.dlamaturzysty.info/s/5038/81441-wymagania-egzaminacyjne-matura-2021.htm


Spis treści

III etap edukacyjny

1. Mapa - umiejętności czytania, interpretacji i posługiwania się mapą. 

Uczeń:

1) wykazuje znaczenie skali mapy w przedstawianiu różnych informacji geograficznych na mapie; posługuje się skalą mapy do obliczenia odległości w terenie;

2) odczytuje z map informacje przedstawione za pomocą różnych metod kartograficznych;

3) posługuje się w terenie planem, mapą topograficzną, turystyczną, samochodową (m.in. orientuje mapę oraz identyfikuje obiekty geograficzne na mapie i w terenie);

4) identyfikuje położenie i charakteryzuje odpowiadające sobie obiekty geograficzne na fotografiach, zdjęciach lotniczych i satelitarnych oraz mapach topograficznych;

5) dobiera odpowiednią mapę w celu uzyskania określonych informacji geograficznych;

6) określa położenie geograficzne oraz matematyczno-geograficzne punktów i obszarów na mapie;

7) lokalizuje na mapach (również konturowych) kontynenty oraz najważniejsze obiekty geograficzne na świecie i w Polsce (niziny, wyżyny, góry, rzeki, jeziora, wyspy, morza, państwa itp.);

8) analizuje i interpretuje treści map ogólnogeograficznych, tematycznych, turystycznych;

9) projektuje i opisuje trasy podróży na podstawie map turystycznych, topograficznych i samochodowych.

2. Kształt, ruchy Ziemi i ich następstwa. 

Uczeń:

1) podaje główne cechy kształtu i wymiarów Ziemi; odczytuje współrzędne geograficzne na globusie;

2) posługuje się ze zrozumieniem pojęciami: ruch obrotowy Ziemi, czas słoneczny, czas strefowy; podaje cechy ruchu obrotowego; wyjaśnia, dlaczego zostały wprowadzone strefy czasowe i granica zmiany daty; posługuje się mapą stref czasowych do określania różnicy czasu strefowego i słonecznego na Ziemi;

3) podaje cechy ruchu obiegowego Ziemi; przedstawia (wykorzystując również własne obserwacje) zmiany w oświetleniu Ziemi oraz w długości trwania dnia i nocy w różnych szerokościach geograficznych i porach roku;

4) podaje najważniejsze geograficzne następstwa ruchów Ziemi.

3. Wybrane zagadnienia geografii fizycznej. 

Uczeń:

1) charakteryzuje wpływ głównych czynników klimatotwórczych na klimat;

2) charakteryzuje na podstawie wykresów lub danych liczbowych przebieg temperatury powietrza i opadów atmosferycznych w ciągu roku w wybranych stacjach meteorologicznych położonych w różnych strefach klimatycznych; oblicza amplitudę i średnią temperaturę powietrza; wykazuje na przykładach związek między wysokością Słońca a temperaturą powietrza;

3) wykazuje zróżnicowanie klimatyczne Ziemi na podstawie analizy map temperatury powietrza i opadów atmosferycznych oraz map stref klimatycznych na Ziemi;

4) podaje na podstawie map tematycznych zależności między strefami oświetlenia Ziemi a strefami klimatycznymi oraz wykazuje wpływ klimatu na zróżnicowanie roślinności i gleb na Ziemi;

5) podaje główne cechy płytowej budowy litosfery; wykazuje związki pomiędzy płytową budową litosfery a występowaniem zjawisk wulkanicznych i trzęsień ziemi;

6) posługuje się ze zrozumieniem pojęciem wietrzenia i erozji; przedstawia rzeźbotwórczą rolę wód płynących, fal morskich, wiatru, lądolodów i lodowców górskich;

7) rozpoznaje i opisuje w terenie formy rzeźby powstałe w wyniku działania czynników rzeźbotwórczych. 4

4. Położenie i środowisko przyrodnicze Polski. 

Uczeń:

1) charakteryzuje, na podstawie map różnej treści, położenie własnego regionu w Polsce oraz położenie Polski na świecie i w Europie; opisuje podział administracyjny Polski; podaje nazwy i wskazuje na mapie województwa oraz ich stolice;

2) opisuje najważniejsze wydarzenia (obrazy) z przeszłości geologicznej Polski: powstanie węgla kamiennego, powstawanie gór, zalewy mórz, zlodowacenia; wykazuje zależności pomiędzy współczesną rzeźbą Polski a wybranymi wydarzeniami geologicznymi;

3) rozpoznaje główne rodzaje skał występujących we własnym regionie i w Polsce; wskazuje na mapie najważniejsze obszary ich występowania; podaje przykłady wykorzystania skał w różnych dziedzinach życia człowieka;

4) podaje główne cechy klimatu Polski; wykazuje ich związek z czynnikami je kształtującymi; wyjaśnia mechanizm powstawania wiatru halnego i bryzy morskiej;

5) wymienia główne rodzaje zasobów naturalnych Polski i własnego regionu: lasów, wód, gleb, surowców mineralnych; korzystając z mapy, opisuje ich rozmieszczenie i określa znaczenie gospodarcze.

5. Ludność Polski. 

Uczeń:

1) wyjaśnia i poprawnie stosuje podstawowe pojęcia z zakresu demografii: przyrost naturalny, urodzenia i zgony, średnia długość życia;

2) odczytuje z różnych źródeł informacji (m.in. rocznika statystycznego oraz piramidy płci i wieku) dane dotyczące: liczby ludności Polski, urodzeń, zgonów, przyrostu naturalnego, struktury płci, średniej długości życia w Polsce; odczytuje wielkość i główne kierunki migracji z Polski i do Polski;

3) charakteryzuje, na podstawie map gęstości zaludnienia, zróżnicowanie rozmieszczenia ludności w Polsce i zamieszkiwanym regionie oraz wyjaśnia te różnice czynnikami przyrodniczymi, historycznymi, ekonomicznymi;

4) wykazuje różnice w strukturze zatrudnienia ludności w Polsce i we własnym regionie;

5) podaje główne, aktualne problemy rynku pracy w Polsce i we własnym regionie;

6) analizuje, porównuje, ocenia rozmieszczenie i wielkość miast w Polsce i zamieszkiwanym regionie; wyjaśnia przyczyny rozwoju wielkich miast w Polsce.

6. Wybrane zagadnienia geografii gospodarczej Polski. 

Uczeń:

1) wyróżnia główne cechy struktury użytkowania ziemi, wielkości i własności gospodarstw rolnych, zasiewów i hodowli w Polsce na podstawie analizy map, wykresów, danych liczbowych;

2) podaje przyczyny zróżnicowania w rozmieszczeniu wybranych upraw (pszenicy, ziemniaków, buraków cukrowych) oraz chowu bydła i trzody chlewnej w Polsce;

3) przedstawia, na podstawie różnych źródeł informacji, strukturę wykorzystania źródeł energii w Polsce i ocenia jej wpływ na stan środowiska przyrodniczego;

4) wyjaśnia przyczyny zmian zachodzących w przemyśle w Polsce i we własnym regionie oraz wskazuje najlepiej rozwijające się obecnie w Polsce gałęzie produkcji przemysłowej;

5) rozróżnia rodzaje usług; wyjaśnia szybki rozwój wybranych usług w Polsce i we własnym regionie;

6) wykazuje na przykładach walory turystyczne Polski oraz opisuje obiekty znajdujące się na Liście Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Przyrodniczego Ludzkości;

7) opisuje na podstawie map i wyjaśnia zróżnicowanie gęstości i jakości sieci transportowej w Polsce i wykazuje jej wpływ na rozwój innych dziedzin działalności gospodarczej;

8) wykazuje konieczność ochrony środowiska przyrodniczego i kulturowego w Polsce; wymienia formy jego ochrony, proponuje konkretne działania na rzecz jego ochrony we własnym regionie.

7. Regiony geograficzne Polski. 

Uczeń:

1) wskazuje na mapie główne regiony geograficzne Polski;

2) charakteryzuje, na podstawie map tematycznych, środowisko przyrodnicze głównych regionów geograficznych Polski, ze szczególnym uwzględnieniem własnego regionu (również na podstawie obserwacji terenowych);

3) opisuje, na podstawie map tematycznych, najważniejsze cechy gospodarki regionów geograficznych Polski oraz ich związek z warunkami przyrodniczymi;

4) przedstawia, np. w formie prezentacji multimedialnej, walory turystyczne wybranego regionu geograficznego, ze szczególnym uwzględnieniem jego walorów kulturowych;

5) projektuje i opisuje, na podstawie map turystycznych, tematycznych, ogólnogeo- graficznych i własnych obserwacji terenowych, podróż wzdłuż wybranej trasy we własnym regionie, uwzględniając walory przyrodnicze i kulturowe;

6) przedstawia główne cechy położenia oraz środowiska przyrodniczego Morza Bałtyckiego; wykazuje znaczenie gospodarcze Morza Bałtyckiego oraz przyczyny degradacji jego wód.

8. Sąsiedzi Polski - zróżnicowanie geograficzne, przemiany. 

Uczeń:

1) charakteryzuje i porównuje, na podstawie różnych źródeł informacji geograficznej, środowisko przyrodnicze krajów sąsiadujących z Polską; wykazuje ich zróżnicowanie społeczne i gospodarcze;

2) wyjaśnia przyczyny dynamicznego rozwoju gospodarczego Niemiec;

3) przedstawia współczesne przemiany społeczne i gospodarcze Ukrainy;

4) wykazuje zróżnicowanie przyrodnicze, narodowościowe, kulturowe i gospodarcze Rosji;

5) przedstawia główne cechy środowiska przyrodniczego, gospodarki oraz formy współpracy z krajem będącym najbliższym sąsiadem regionu, w którym uczeń mieszka.

9. Europa. Relacje przyroda - człowiek - gospodarka. 

Uczeń:

1) wykazuje się znajomością podziału politycznego Europy;

2) określa położenie Europy i główne cechy środowiska przyrodniczego na podstawie mapy ogólnogeograficznej i map tematycznych;

3) opisuje, na podstawie map tematycznych, zróżnicowanie regionalne, kulturowe, narodowościowe i etniczne współczesnej Europy oraz najważniejsze przyczyny i konsekwencje tego zróżnicowania;

4) wykazuje, na podstawie map tematycznych, związki między głównymi cechami środowiska przyrodniczego Europy Północnej a głównymi kierunkami rozwoju gospodarczego;

5) wykazuje, na przykładzie rolnictwa Francji lub innego kraju europejskiego, związek pomiędzy warunkami przyrodniczymi a kierunkiem i efektywnością produkcji rolnej; identyfikuje cechy rolnictwa towarowego;

6) przedstawia, na podstawie wskazanych źródeł informacji geograficznej, główne kierunki i przyczyny zmian w strukturze przemysłu wybranego regionu (lub okręgu) przemysłowego w Europie Zachodniej;

7) przedstawia główne cechy położenia, wielkości, układu przestrzennego oraz znaczenie Paryża lub Londynu jako światowej metropolii;

8) wykazuje wpływ gór na cechy środowiska przyrodniczego oraz gospodarkę krajów alpejskich;

9) wykazuje związki między rozwojem turystyki w Europie Południowej a warunkami przyrodniczymi oraz dziedzictwem kultury śródziemnomorskiej;

10) prezentuje opracowaną na podstawie map, przewodników, Internetu trasę wycieczki po Europie lub jej części.

10. Wybrane regiony świata. Relacje: człowiek - przyroda - gospodarka. 

Uczeń:

1) wykazuje, na podstawie map tematycznych, że kontynent Azji jest obszarem wielkich geograficznych kontrastów;

2) przedstawia, na podstawie map tematycznych, warunki przyrodnicze obszarów, na których kształtowały się najstarsze azjatyckie cywilizacje;

3) analizuje wykresy i dane liczbowe dotyczące rozwoju ludnościowego i urbanizacji w Chinach; wyjaśnia, na podstawie map tematycznych, zróżnicowanie rozmieszczenia ludności na obszarze Chin; podaje kierunki rozwoju gospodarczego Chin oraz wskazuje zmiany znaczenia Chin w gospodarce światowej;

4) wykazuje znaczenie czynników społeczno-kulturowych w tworzeniu nowoczesnej gospodarki Japonii na tle niekorzystnych cech środowiska przyrodniczego;

5) wykazuje związek pomiędzy rytmem upraw i „kulturą ryżu” a cechami klimatu monsunowego w Azji Południowo-Wschodniej;

6) opisuje kontrasty społeczne i gospodarcze w Indiach; wyjaśnia przyczyny gwałtownego rozwoju nowoczesnych technologii;

7) charakteryzuje region Bliskiego Wschodu pod kątem cech kulturowych, zasobów ropy naftowej, kierunków i poziomu rozwoju gospodarczego; wskazuje miejsca konfliktów zbrojnych;

8) charakteryzuje na podstawie map tematycznych i wyjaśnia występowanie stref klimatyczno-roślinno-glebowych w Afryce;

9) wykazuje, na przykładzie strefy Sahelu, związek pomiędzy formami gospodarowania człowieka a zasobami wodnymi; uzasadnia potrzebę racjonalnego gospodarowania w środowisku charakteryzującym się poważnymi niedoborami słodkiej wody;

10) określa związki pomiędzy problemami wyżywienia, występowaniem chorób (m.in. AIDS) a poziomem życia w krajach Afryki na południe od Sahary;

11) wyróżnia główne cechy i przyczyny zróżnicowania kulturowego i etnicznego Ameryki Północnej i Południowej;

12) identyfikuje konflikt interesów pomiędzy ekologicznymi skutkami wylesiania Amazonii a jej gospodarczym wykorzystaniem; określa cechy rozwoju i problemy wielkich miast w Brazylii;

13) wykazuje związki między gospodarką a warunkami środowiska przyrodniczego w najważniejszych regionach gospodarczych Stanów Zjednoczonych Ameryki Północnej; określa rolę Stanów Zjednoczonych w gospodarce światowej;

14) przedstawia, na podstawie map tematycznych, główne cechy gospodarki Australii na tle warunków środowiska przyrodniczego;

15) przedstawia cechy położenia i środowiska geograficznego Antarktyki i Arktyki; podaje główne cechy i przyczyny zmian w środowisku przyrodniczym obszarów okołobiegunowych.


IV etap edukacyjny - zakres podstawowy

1. Współczesne problemy demograficzne i społeczne świata. 

Uczeń:

1) wyróżnia i charakteryzuje obszary o optymalnych i trudnych warunkach do zamieszkania w skali globalnej i regionalnej; formułuje prawidłowości rządzące rozmieszczeniem ludności na świecie;

2) charakteryzuje główne procesy demograficzne (fazy przejścia demograficznego i przejścia epidemiologicznego) na przykładzie całego świata i poszczególnych kontynentów;

3) klasyfikuje migracje, podaje ich przyczyny i ocenia skutki tego zjawiska; charakteryzuje współczesne kierunki emigracji Polaków i czynniki wpływające na atrakcyjność niektórych państw dla imigrantów;

4) wyjaśnia zróżnicowanie procesów urbanizacji na świecie; opisuje procesy tworzenia się aglomeracji miejskich oraz ich formy;

5) identyfikuje i wyjaśnia procesy wzrostu liczby ludności oraz ekspansji przestrzennej wielkich metropolii świata (np. poznaje przyczyny powstawania dzielnic nędzy, wzrostu przestępczości, degradacji środowiska przyrodniczego, problemów komunikacyjnych);

6) wyjaśnia znaczenie kultury i tradycji regionalnych w procesie różnicowania się regionów pod względem rozwoju społecznego i gospodarczego (np. wyjaśnia rolę tradycji w rozwoju przedsiębiorczości w państwach Azji Południowo-Wschodniej).

2. Zróżnicowanie gospodarcze świata. 

Uczeń:

1) klasyfikuje państwa na podstawie analizy wskaźników rozwoju społecznego i gospodarczego; wyróżnia regiony bogate i biedne (bogatą Północ i biedne Południe) i podaje przyczyny dysproporcji w poziomie rozwoju społeczno-gospodarczego regionów świata;

2) ocenia i projektuje różne formy pomocy państwa i organizacji pozarządowych państwom i regionom dotkniętym kryzysem (klęskami ekologicznymi, wojnami, głodem);

3) opisuje główne obszary upraw i chowu zwierząt na świecie, wyjaśnia ich zróżnicowanie przestrzenne;

4) wyjaśnia, z czego wynikają różnice w wielkości i strukturze spożycia żywności na świecie (uwarunkowania przyrodnicze, kulturowe, społeczne i polityczne, mechanizmy wpływające na nierównomierny rozdział żywności w skali globalnej);

5) opisuje zmiany w funkcji obszarów wiejskich na wybranych przykładach (np. w Unii Europejskiej, w regionach turystycznych w państwach rozwijających się); potrafi wyjaśnić szanse i zagrożenia dla środowiska przyrodniczego i mieszkańców poszczególnych regionów, wynikające z procesów przemian zachodzących na terenach wiejskich;

6) charakteryzuje kierunki zmian w powierzchni lasów na świecie (w wyniku procesów wylesiania i zalesiania) i podaje przykłady gospodarowania zasobami leśnymi (pozytywne i negatywne);

7) charakteryzuje cechy gospodarki morskiej i podaje przykłady wykorzystania oceanu światowego oraz zagrożeń wynikających ze zbyt intensywnej eksploatacji zasobów morskich;

8) charakteryzuje i ocenia zróżnicowanie i zmiany struktury wykorzystania surowców energetycznych na świecie; dokonuje oceny zjawiska uzależnienia produkcji energii na świecie od źródeł zaopatrzenia surowców nieodnawialnych, potrafi wyjaśnić twierdzenie „ropa rządzi światem”;

9) wyjaśnia, na czym polegają zmiany zachodzące na rynku pracy w skali globalnej i regionalnej, wynikające z rozwoju nowoczesnych technologii informacyjno-komunikacyjnych;

10) przedstawia cechy przemysłu wysokiej technologii i podaje przykłady jego lokalizacji na świecie; poznaje nowe funkcje ośrodków przemysłowych i nowe formy przestrzenne - technopolie, klastry i dystrykty przemysłowe;

11) charakteryzuje wybrane obszary intensywnie zagospodarowywane turystycznie na świecie; wyjaśnia, dlaczego zmieniają się kierunki wyjazdów turystycznych Polaków; identyfikuje skutki rozwoju turystyki dla środowiska przyrodniczego;

12) ocenia rolę nowoczesnych usług komunikacyjnych w funkcjonowaniu gospodarki i w życiu codziennym;

13) wyjaśnia zmiany zachodzące w kierunkach i natężeniu ruchu osób i towarów; wskazuje przykłady lokalizacji nowoczesnych terminali i ich rolę w rozwoju regionów;

14) podaje przykłady procesów globalizacji i ich wpływu na rozwój regionalny i lokalny;

15) wyjaśnia współczesne zmiany na mapie politycznej świata;

16) wyjaśnia na wybranych przykładach (w skali lokalnej, regionalnej i globalnej) przyczyny procesów integracyjnych i ich skutki gospodarcze, społeczne i polityczne.

3. Relacja człowiek-środowisko przyrodnicze a zrównoważony rozwój. 

Uczeń:

1) formułuje problemy wynikające z eksploatowania zasobów odnawialnych i nieodnawialnych; potrafi przewidzieć przyrodnicze i pozaprzyrodnicze przyczyny i skutki zakłóceń równowagi ekologicznej;

2) charakteryzuje obszary niedoboru i nadmiaru wody na świecie i określa przyczyny tego zróżnicowania (w tym zanieczyszczenia wód); przedstawia projekty rozwiązań stosowanych w sytuacjach braku lub niedoborów wody w różnych strefach klimatycznych;

3) rozróżnia przyczyny zachodzących współcześnie globalnych zmian klimatu (ocieplenia globalnego) i ocenia rozwiązania podejmowane w skali globalnej i regionalnej zapobiegające temu zjawisku;

4) wykazuje na przykładach, że zbyt intensywne wykorzystanie rolnicze gleb oraz nieumiejętne zabiegi agrotechniczne powodują w wielu częściach świata degradację gleb, co w konsekwencji prowadzi do spadku produkcji żywności, a w niektórych regionach świata do głodu i ubóstwa;

5) wykazuje na przykładach pozaprzyrodnicze czynniki zmieniające relacje człowiek-środowisko przyrodnicze (rozszerzanie udziału technologii energooszczędnych, zmiany modelu konsumpcji, zmiany poglądów dotyczących ochrony środowiska).


IV etap edukacyjny - zakres rozszerzony

1. Źródła informacji geograficznej.

1) klasyfikacja map ze względu na różne kryteria;

2) obliczanie odległości w terenie oraz powierzchni na podstawie map wykonanych w różnych skalach;

3) odczytywanie i opis cech środowiska przyrodniczego (np. ukształtowanie i rzeźbę terenu, budowę geologiczną) i społeczno-gospodarczego (np. rozmieszczenie zasobów naturalnych, ludności, szlaki transportowe) na podstawie map: topograficznej, hipsometrycznej i tematycznej;

4) interpretacja zjawiska geograficznego przedstawianego na wykresach, w tabelach, na schematach i modelach;

5) formułowanie zależności przyczynowo-skutkowych, funkcjonalnych i czasowych między wybranymi elementami środowiska przyrodniczego i społeczno-gospodarczego oraz dokonywanie ich weryfikacji, wykorzystując mapy tematyczne;

6) przeprowadzanie badań wybranych elementów środowiska geograficznego w regionie zamieszkania według przygotowanego planu;

7) stosowanie wybranych metod kartograficznych do prezentacji cech ilościowych i jakościowych środowiska geograficznego;

8) korzystanie z technologii informacyjno-komunikacyjnych w celu pozyskiwania, przechowywania, przetwarzania i prezentacji informacji geograficznych.

2. Ziemia we Wszechświecie.

1) wyjaśnienie cech budowy i określenie położenia różnych ciał niebieskich we Wszechświecie;

2) scharakteryzowanie ciał niebieskich tworzących Układ Słoneczny;

3) wskazanie konsekwencji ruchów Ziemi;

4) obliczanie wysokości górowania Słońca w dowolnym miejscu na Ziemi w dniach równonocy i przesileń;

5) obliczanie szerokości geograficznej dowolnego punktu na powierzchni Ziemi na podstawie wysokości górowania Słońca w dniach równonocy i przesileń;

6) opis różnic między astronomicznymi, kalendarzowymi i klimatycznymi porami roku;

7) wyjaśnienie przyczyn występowania: dni i nocy polarnych na obszarach podbiegunowych, zorzy polarnej, zaćmień Słońca i Księżyca;

8) wskazanie skutków występowania siły Coriolisa dla środowiska przyrodniczego.

3. Sfery Ziemi - atmosfera.

1) wyjaśnienie mechanizmu cyrkulacji powietrza w strefie międzyzwrotnikowej i wyższych szerokościach geograficznych oraz opis przebiegu procesów pogodowych (ruch mas powietrza, fronty atmosferyczne i zjawiska im towarzyszące);

2) wskazanie przyczyn nierównomiernego rozkładu temperatury powietrza i opadów;

3) wyjaśnienie na przykładach genezy wiatrów (stałych i okresowych oraz lokalnych) i wskazanie ich znaczenia dla przebiegu pogody i działalności gospodarczej (rolnictwa, komunikacji);

4) scharakteryzowanie stref klimatycznych i typów klimatu na Ziemi i uzasadnienie ich zasięgu;

5) rozpoznanie strefy klimatycznej i typu klimatu na podstawie rocznego przebiegu temperatury powietrza i sum opadów;

6) przygotowanie krótkoterminowej prognozy pogody na podstawie mapy synoptycznej oraz obserwacji i pomiarów meteorologicznych;

7) wyjaśnienie na przykładach obserwowanych przyczyn i skutków globalnych zmian klimatu na Ziemi.

4. Sfery Ziemi - hydrosfera.

1) omówienie cech cyklu hydrologicznego w różnych warunkach klimatycznych;

2) opis występowania i zasobów wód w oceanach i na lądach (jeziora, rzeki, lodowce, wody podziemne);

3) scharakteryzowanie sieci rzecznej i typów genetycznych jezior na poszczególnych kontynentach;

4) rozpoznanie i opis cech ustrojów rzecznych wybranych rzek;

5) wyjaśnienie krajobrazowych i gospodarczych funkcji rzek i jezior;

6) objaśnienie mechanizmu powstawania i układu powierzchniowych prądów morskich, falowania, pływów, upwellingu oraz ich wpływu na warunki klimatyczne i środowisko życia wybrzeży;

7) wskazanie możliwości gospodarczego wykorzystania oceanów i ocena wpływu człowieka na ekosystemy mórz i oceanów;

8) wyjaśnienie powstawania źródeł i ocena przyrodniczego i gospodarczego znaczenia wód podziemnych;

9) wyjaśnienie przyczyn różnej wysokości występowania granicy wiecznego śniegu w różnych szerokościach geograficznych;

10) wyjaśnienie procesu powstawania lodowców na przykładach z różnych kontynentów;

11) wskazanie na mapach zasięgu obszarów współcześnie zlodzonych i ocena wpływu zmian klimatycznych na zmiany zasięgu tych obszarów;

12) opis na przykładach następstw nieracjonalnej gospodarki wodnej w wybranych regionach świata i wskazanie działań wspomagających racjonalne gospodarowanie wodą.

5. Sfery Ziemi - litosfera.

1) opis składu mineralogicznego skorupy ziemskiej, głównych grup i rodzajów skał oraz ich gospodarczego zastosowania i ocena zmian środowiska przyrodniczego związanego z eksploatacją surowców mineralnych;

2) scharakteryzowanie najważniejszych wydarzeń geologicznych i przyrodniczych w dziejach Ziemi (fałdowania, dryf kontynentów, transgresje i regresje morskie, zlodowacenia, rozwój świata organicznego);

3) plan i przeprowadzenie obserwacji odkrywki lub odsłonięcia geologicznego;

4) ocena zmian środowiska w holocenie związanego z działalnością człowieka;

5) scharakteryzowanie głównych procesów wewnętrznych prowadzących do urozmaicenia powierzchni Ziemi - wulkanizm, plutonizm, ruchy skorupy ziemskiej, wstrząsy tektoniczne, ruchy górotwórcze (paleozoiczne, mezozoiczne, kenozoiczne) oraz formy powstałe w ich wyniku;

6) scharakteryzowanie zjawiska wietrzenia fizycznego i chemicznego (np. kras, lateryzacja) oraz opis produktów i form powstałych w wyniku tych procesów;

7) opis przebiegu oraz efektów erozji i akumulacji wodnej (rzecznej, morskiej, jeziornej), lodowcowej i eolicznej;

8) wykazanie wpływu cech budowy geologicznej i działalności człowieka na grawitacyjne ruchy masowe (obrywanie, spełzywanie, osuwanie);

9) opis cech ukształtowania powierzchni Ziemi jako efekt oddziaływania procesów wewnętrznych i zewnętrznych dla wybranego regionu.

6. Sfery Ziemi - pedosfera i biosfera.

1) scharakteryzowanie procesów glebotwórczych i omówienie cech głównych rodzajów gleb strefowych i niestrefowych oraz ocena ich przydatności rolniczej;

2) plan i przeprowadzenie obserwacji profilu glebowego w miejscu zamieszkania;

3) wyjaśnienie zróżnicowania formacji roślinnych na Ziemi i piętrowości roślinnej na Ziemi oraz przyporządkowanie typowych gatunków flory i fauny dla poszczególnych stref krajobrazowych Ziemi;

4) udowodnienie na przykładach, że naruszenie stabilności ekosystemów może powodować nieodwracalne zmiany w środowisku naturalnym;

5) wskazanie podejmowanych na świecie działań na rzecz ochrony i restytucji środowiska geograficznego;

6) omówienie podstawowych zasad zrównoważonego rozwoju i ocena możliwości ich realizacji w skali lokalnej, regionalnej i globalnej.

7. Klasyfikacja państw świata.

1) wyróżnienie kryteriów podziału państw według PKB na jednego mieszkańca oraz Wskaźnika Rozwoju Społecznego (HDI);

2) porównanie struktury PKB państw znajdujących się na różnych poziomach rozwoju gospodarczego;

3) odczytanie na mapach aktualnego podziału politycznego.

8. Ludność.

1) analiza, wyjaśnienie i ocena warunków przyrodniczych dla osiedlania się ludzi (na przykładach różnych regionów świata);

2) określenie cech rozmieszczenia ludności na Ziemi, wskazanie obszarów jej koncentracji i słabego zaludnienia;

3) analiza przestrzennych różnic w wielkości wskaźników: urodzeń, zgonów i przyrostu naturalnego;

4) opis etapów rozwoju demograficznego ludności na przykładach z wybranych państw świata;

5) ocena konsekwencji eksplozji demograficznej lub regresu demograficznego w wy branych państwach;

6) scharakteryzowanie przyczyn i konsekwencji migracji ludności w różnych państwach;

7) przedstawienie procesów urbanizacyjnych na świecie i zróżnicowania poziomu życia ludzi w miastach różnych typów i wielkości;

8) wyjaśnienie zróżnicowania struktury zatrudnienia w wybranych państwach i jej związku z poziomem rozwoju państwa;

9) scharakteryzowanie struktury etnicznej i narodowościowej ludności świata;

10) określenie struktury funkcjonalno-przestrzennej różnych miast i ocena jej zmiany wraz z rozwojem państw;

11) scharakteryzowanie zróżnicowania religijnego ludności świata i ocena wpływu religii na postawy społeczne i gospodarkę;

12) wskazanie przyczyn i konsekwencji upowszechniania się wybranych języków na świecie.

9. Działalność gospodarcza na świecie.

1) wyjaśnienie wpływu czynników przyrodniczych i społeczno-ekonomicznych na rozwój rolnictwa;

2) wykazanie zależności między rodzajami produkcji rolnej a warunkami naturalnymi i rozmieszczeniem ludności oraz scharakteryzowanie różnych typy\ów rolnictwa na świecie;

3) wskazanie problemów związanych z upowszechnianiem się roślin uprawnych zmodyfikowanych genetycznie i wskazanie rejonów ich upraw;

4) porównanie i uzasadnienie struktury spożycia żywności w państwach wysoko i słabo rozwiniętych;

5) uzasadnienie konieczności racjonalnego gospodarowania zasobami leśnymi na świecie;

6) wskazanie możliwości rozwoju wykorzystania zasobów oceanów i mórz;

7) scharakteryzowanie zmian w strukturze zużycia energii postępujących wraz z rozwojem gospodarczym państw świata i ocena skutków wynikających z rosnącego zużycia energii oraz konieczności pozyskiwania nowych źródeł energii;

8) wskazanie wpływu czynników lokalizacji przemysłu na rozmieszczenie i rozwój wybranych branż;

9) uzasadnienie różnic ilościowych i jakościowych produkcji przemysłowej państw na różnym poziomie rozwoju gospodarczego i ocena wpływu przemysłu zaawansowanych technologii na rozwój gospodarczy i jakość życia;

10) scharakteryzowanie znaczenia usług materialnych i niematerialnych;

11) planowanie i prowadzenie badań zróżnicowania usług w miejscu zamieszkania;

12) przedstawienie, na podstawie danych statystycznych, poziomu zaspokojenia potrzeb na usługi podstawowe i wyspecjalizowane w państwach o różnym poziomie rozwoju gospodarczego;

13) analiza kierunków geograficznych i struktury towarowej eksportu i importu w wybranych państwach;

14) wskazanie i uzasadnienie pozytywnych i negatywnych skutków globalizacji i integracji politycznej;

15) wyjaśnienie przyczyn i przebiegu konfliktów zbrojnych w wybranych regionach współczesnego świata.

10. Geografia Polski - środowisko przyrodnicze.

1) opis cech ukształtowania powierzchni Polski i określenie jej związku z budową geologiczną, wykazanie wpływu orogenez i zlodowaceń na ukształtowanie powierzchni kraju;

2) ocena walorów i określenie cech środowiska decydujących o krajobrazie wybranych krain geograficznych Polski;

3) scharakteryzowanie klimatu Polski na podstawie danych liczbowych i map klimatycznych i ocena gospodarcza konsekwencji zróżnicowania długości okresu wegetacyjnego w Polsce;

4) omówienie cech reżimu polskich rzek;

5) scharakteryzowanie składowych bilansu wodnego Polski w roku hydrologicznym;

6) wskazanie znaczenia przyrodniczego i gospodarczego jezior i sztucznych zbiorników wodnych;

7) wyjaśnienie przyczyn niedoboru wody w wybranych regionach i wskazanie skutków gospodarczych;

8) scharakteryzowanie typów naturalnych zbiorowisk roślinnych i wskazanie charakterystycznych gatunków;

9) wyjaśnienie występowania gleb strefowych i niestrefowych w Polsce;

10) przedstawienie dominantów środowiska krain geograficznych Polski na podstawie map tematycznych, danych statystycznych i obserwacji bezpośrednich;

11) uzasadnienie konieczności działań na rzecz restytucji i zachowania naturalnych elementów środowiska w Polsce (w tym także działań podejmowanych we współpracy z innymi państwami).

11. Geografia Polski - zagadnienia ludnościowe.

1) scharakteryzowanie rozwoju demograficznego Polski w wybranych okresach na podstawie danych statystycznych i wyjaśnienie zmian kształtu piramidy wieku i płci ludności Polski wraz z rozwojem gospodarczym oraz porównanie jej z innymi państwami;

2) wyjaśnienie zmian w strukturze zatrudnienia ludności Polski;

3) wskazanie regionalnego zróżnicowania rynku pracy w Polsce;

4) analiza okresowych zmian salda migracji zewnętrznych i wewnętrznych oraz wyjaśnienie ich przyczyn;

5) wyjaśnienie zmian procesów urbanizacyjnych i osadnictwa wiejskiego, wiążąc je z przemianami gospodarczymi i społecznymi w Polsce.

12. Geografia Polski - działalność gospodarcza.

1) ocena poziomu wykorzystania warunków naturalnych na podstawie wielkości i rodzajów produkcji rolniczej w porównaniu z innymi państwami Unii Europejskiej;

2) wskazanie zmian strukturalnych zachodzących w polskim rolnictwie;

3) wskazanie obszarów występowania podstawowych zasobów naturalnych i analiza zmian wielkości ich eksploatacji;

4) porównanie wielkości i struktury produkcji energii elektrycznej w Polsce i innych państwach świata;

5) wskazanie dziedzin produkcji przemysłowej dynamicznie się rozwijających;

6) przedstawienie zmian w gospodarce Polski spowodowanych jej restrukturyzacją i modernizacją po 1990 r.;

7) wskazanie przykładów i znaczenie inwestycji zagranicznych w Polsce dla rozwoju społeczno-gospodarczego kraju;

8) przedstawienie zróżnicowania sektora usług w Polsce i innych państwach Unii Europejskiej;

9) podanie przykładów przekształceń własnościowych w polskiej gospodarce mających wpływ na zmiany struktury produkcji i stopień zaspokojenia potrzeb materialnych i usług;

10) wskazanie głównych partnerów handlowych oraz kierunków geograficznych i struktury towarowej wymiany międzynarodowej Polski.


Na podstawie rozporządzenia MEN:

http://isap.sejm.gov.pl
https://cke.gov.pl/egzamin-maturalny/egzamin-w-nowej-formule/podstawa-programowa/

Polityka Prywatności